Jakie choroby powoduje gluten?

Gluten to białko, które obficie występuje w ziarnach takich jak pszenica, jęczmień i żyto. To, co dla wielu jest składnikiem codziennej diety, dla niektórych może być źródłem znaczących problemów zdrowotnych. W momencie, gdy świadomość na temat nietolerancji glutenu rośnie, warto przyjrzeć się temu, jakie choroby i dolegliwości mogą być z nim związane. Czy gluten rzeczywiście jest aż takim zagrożeniem? Jakie choroby powoduje gluten? Postaram się odpowiedzieć na te pytania w poniższym artykule.

Celiakia – najpoważniejsze oblicze nietolerancji glutenowej

Celiakia to choroba autoimmunologiczna, która wiąże się z nieprawidłową reakcją organizmu na gluten. Gdy osoba z celiakią spożywa produkty z tym białkiem, jej układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki, szczególnie kosmki jelitowe, co prowadzi do ich uszkodzenia. W Polsce celiakia dotyka około 1% populacji, chociaż tylko u części zdiagnozowano tę chorobę. Objawy mogą być różnorodne: od problemów żołądkowo-jelitowych, takich jak biegunki i wzdęcia, po objawy pozajelitowe, w tym niedokrwistość czy zmiany skórne. Diagnoza celiakii wymaga nie tylko wywiadu lekarskiego, ale również badań krwi i biopsji jelita cienkiego. Leczenie jest na całe życie i wymaga ścisłego przestrzegania diety bezglutenowej.

Nietolerancja glutenu a alergia na pszenicę

Oprócz celiakii istnieje także nietolerancja nieceliakalna glutenu (NCGS) oraz alergia na pszenicę, które często mylone są jako jedno i to samo. NCGS charakteryzuje się objawami podobnymi do celiakii, jednak nie dochodzi w jej przebiegu do uszkodzenia kosmków jelitowych ani obecności przeciwciał typowych dla celiakii. Alergia na pszenicę jest zaś klasyczną reakcją alergiczną, gdzie organizm reaguje niekorzystnie nie tylko na gluten, ale również na inne białka pszenicy. Objawy mogą obejmować katar, pokrzywkę czy nawet trudności z oddychaniem. Obie te dolegliwości również wymagają wykluczenia pokarmów zawierających pszenicę z diety, choć jest to łatwiejsze w przypadku NCGS, gdzie dieta nie musi być tak restrykcyjna jak przy celiakii.

Choroby skórne związane z glutenem

Nie każdy zdaje sobie sprawę, że gluten może mieć także wpływ na stan skóry. Jednym z przykładów jest opryszczkowate zapalenie skóry, które często pojawia się u osób z celiakią. Choroba ta objawia się swędzącymi grudkami i pęcherzami, które najczęściej lokalizują się na łokciach, kolanach i pośladkach. Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym oraz dodatkowych testach, które mogą wykazać obecność przeciwciał w organizmie. Leczenie polega na stosowaniu diety bezglutenowej oraz, w niektórych przypadkach, na podawaniu leków.

Objawy neurologiczne i psychiatryczne

Chociaż większość osób kojarzy problemy z glutenem z układem pokarmowym, to mogą one mieć wpływ także na nasz układ nerwowy. Niektóre osoby z nietolerancją glutenu doświadczają objawów neurologicznych, takich jak bóle głowy, mgła umysłowa czy ataksja. Co więcej, w skrajnych przypadkach, gluten może wpływać na rozwój depresji czy lęków. Związek między zdrowiem psychicznym a glutenem wciąż jest przedmiotem wielu badań, ale istnieją już dowody na to, że dieta bezglutenowa może przynosić ulgę niektórym pacjentom z objawami neurologicznymi.

Problemy ze stawami i gluten

Gluten podejrzewa się także o zaostrzanie objawów niektórych chorób reumatycznych. U osób z celiakią, które nie stosują diety bezglutenowej, mogą pojawić się bóle stawów oraz zapalenia, co w przypadku długotrwałego ignorowania objawów prowadzić może do poważniejszych problemów zdrowotnych. Badania sugerują, że u niektórych pacjentów dieta wykluczająca gluten przynosi poprawę stanu zdrowia stawów, redukując dolegliwości bólowe i poprawiając mobilność.

Dzieci a gluten

U dzieci objawy nietolerancji glutenu mogą być szczególnie trudne do rozpoznania, ponieważ często przypominają typowe dolegliwości dziecięce, jak bolesne brzuchy, apatia czy problemy z koncentracją. Długotrwałe ignorowanie problemu może prowadzić do zahamowania wzrostu oraz niedoborów żywieniowych. Dlatego istotne jest, aby rodzice dzieci z podejrzeniem nietolerancji glutenu zwracali uwagę na dietę swoich dzieci i w razie potrzeby konsultowali się ze specjalistami.

Jak diagnozować i leczyć problemy z glutenem?

Dla wielu osób pierwszym krokiem w rozpoznaniu problemów z glutenem jest obserwacja reakcji organizmu po spożyciu produktów go zawierających. Testy krwi, takie jak oznaczenie przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej czy deaminowanej gliadynie, mogą pomóc w diagnozie celiakii. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, lekarz może także zalecić biopsję jelita cienkiego. W przypadku alergii na pszenicę pomocne mogą być testy alergiczne. Niezależnie od diagnozy, dla wielu osób skutecznym rozwiązaniem jest wprowadzenie diety bezglutenowej, która pozwala na znaczne zmniejszenie lub całkowite ustąpienie objawów.

Podsumowując, gluten może prowadzić do szeregu różnorodnych problemów zdrowotnych, od chorób autoimmunologicznych, przez alergie, po zaburzenia neurologiczne. Dla osób, które podejrzewają, że mogą mieć nietolerancję glutenu, kluczowe jest, aby zasięgnąć porady lekarskiej i, w razie potrzeby, wprowadzić dietę eliminacyjną. Czy gluten jest faktycznym zagrożeniem? Ostatecznie decyzja należy do ciebie i twojego organizmu. Ważne jest, aby podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia i, w razie potrzeby, skonsultować się z odpowiednimi specjalistami.